राज्यशास्त्र सराव पेपर 74

खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे
अ) एखाद्या व्यक्तीचा जन्म भारतात २६ जानेवारी १९५० रोजी किंवा त्यानंतर परंतु १ जुलै १९८७ पूर्वी झालेला असेल तर व्यक्ती भारतीय नागरिक असते
ब) एखाद्या व्यक्तीचा जन्म भारतात १ जुलै १९८७ रोजी किंवा त्यानंतर झाला असेल आणि जर तिच्या जन्माच्या वेळी तिच्या आईवडिलांपैकी कोणीही एक भारताचे एक नागरिक असतील तर ती व्यक्ती भारतीय नागरिक असेल
क) जेव्हा एखादी व्यक्ती तिच्या भारतीय नागरिकत्वाचा त्याग करते तेव्हा त्या व्यक्तीच्या प्रत्येक अज्ञान मुलाचे नागरिकत्व देखील संपुष्टात येते.

भारतीय नागरिकत्व हिरावून घेतल्याने नष्ट होते याबाबत खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर नाही

भारतीय नागरिकत्व रद्द कारण्यासंबंधातील खालीलपैकी कोणते विधान सत्य नाही

‘क्ष’ या ब्रिटिश महिलेस खालीलपैकी कोणत्या कारणाने भारतीय नागरिकत्व मिळेल

संसदेने नागरिकत्वाचा कायदा केव्हा संमत केला

भारतीय ‘नागरिकत्व कायदा’ केव्हा बनविण्यात आला

भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद ३२ अन्वये खालीलपैकी कोणत्या प्रकारच्या आदेशाची तरतूद सुस्पष्टपणे केलेली नाही

डॉ.बी.आर. आंबेडकरांनी संविधानाच्या कोणत्या कालमास भारतीय संविधानाचा आत्मा मानले आहे

खालीलपैकी कोणत्या कारणास्तव राज्य भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्रावर (अनुच्छेद १९ ) (१) (a) वाजवी बंधने घालू शकते
अ) न्यायालयाचा अवमान
ब) अल्पसंख्यांकांचे संरक्षण
क) प्रदेशांची मित्रत्वाचे संबंध
ड) भारताचे सार्वभौमत्व व अखंडतत्व
इ) सभ्यता अथवा नीतिमत्ता
पर्यायी उत्तरे

मूलभूत अधिकारातील ‘खाजगीपणाचा अधिकार’ कोणत्या कलामांमध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे

भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या कलमात सहा ते चौदा वयोगटातील सर्व मुलांसाठी मोफत व सक्तीच्या शिक्षणासाठी तरतूद केली आहे

कायद्यापुढील समानता हा नियम अनिर्बंध नाही. त्याबाबतीत घटनात्मक आणि अन्य अपवाद आहेत . खालीलपैकी कोणते अनुच्छेद १४ ला अपवाद आहेत ?
अ) भारताचे राष्ट्रपती आणि राज्यपाल यांना काही विशेष हाक आहेत
ब) संसद सदस्य आणि राज्याच्या विधिमंडळाचे सदस्य यांच्याविरुद्ध त्यांनी अथवा राज्य विधिमंडळात केलेल्या भाषणाबद्दल कोणत्याही न्यायालयात खटला चालविता येत नाही
क) परदेशी दूत आणि राजनीती तज्ञ यांना फौजदारी दाव्याबाबत विशेष हक्क नाहीत तर केवळ दिवाणी दाव्याबत आहेत
ड) अनुच्छेद ३१-C हा अनुच्छेद १४ ला अपवाद आहे

खालीलपैकी कोणता हक्क हा भारतीय संविधानाच्या मूलभूत हक्कात नाही

खालीलपैकी कोणत्या तरतुदी द्वारे न्यायालयीन हस्तक्षेपाच्या माध्यमातून मूलभूत अधिकारांच्या संरक्षणासाठी हमी मिळते

भारताच्या राज्यघटनेच्या _____भागात नागरिकांच्या मूलभूत हक्काविषयी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत

कोणत्या घटनादुरुस्ती अन्वये ६ ते १४ वयोगटातील बालकांसाठी मोफत व सक्तीचे प्राथमिक शिक्षण हा मूलभूत हक्क मानला आहे

भारताशिवाय अन्य कोणत्या लोकशाही राष्ट्रांच्या राज्यघटनेमध्ये नागरिकांच्या मूलभूत कर्तव्यांची यादी समाविष्ट केली आहे

कोणत्या घटनादुरुस्तीद्वारे मूलभूत कर्तव्यांचा भारतीय राज्यघटनेत समावेश करण्यात आला ?

भारतीय राज्यघटनेमध्ये आंतरराष्ट्रीय शांतता आणि सुरक्षा यांचा समावेश पुढीलपैकी कशात केलेला आहे

राज्यासाठीच्या मार्गदर्शक तत्वांच्या संदर्भात पुढीलपैकी कोणते / ती विधान / ने योग्य आहे / त ते लिहा
अ) देशात सामाजिक – आर्थिक लोकशाही प्रस्थापित करण्यासाठीची तत्वे यात आहेत
ब) या भागात समाविष्ट असलेली तत्वे हि न्यायप्रविष्ट नाहीत
वरीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे

योग्य कथन ओळखा
अ) ४२ व्या घटनादुरुस्तीद्वारे संविधानामध्ये मूलभूत कर्तव्ये समाविष्ट करण्यात आली
ब) ८६ व्या घटनादुरुस्तीद्वारे संविधानामध्ये ११ वे कर्तव्ये (K) समाविष्ट करण्यात आले

अनुच्छेद ३५२ खाली आणीबाणीच्या घोषणेबाबत विधाने विचारात घ्या
अ) तिच्या घोषणेपासून एक महिन्यायाच्या काळ संपल्यानंतर ती अपोआप संपुष्ठात येते, जर तिला लोकसभेच्या ठरावाद्वारे वरील कालावधी संपण्याचा अगोदर मान्यता मिलाली नाही तर,
ब) राष्ट्रपतीला आणीबाणी घोषित करण्याच्या अधिकार आहे मात्र त्यासाठी संपूर्ण मंत्रितमंडळाने त्यांना ती घोषित करण्यासाठी लिखित स्वरूपात शिफारस केली तर

विभागीय परिषदा संदर्भात खालील कोणते विधाने बिनचूक नाही
अ) विभागीय परिषदा ह्या घटनात्मक संस्था आहेत
ब) १९५६ च्या राज्यपुनर्रचना कायद्यानुसार त्याची निर्मिती झाली आहे
क) केंद्रीय गृहमंत्री हा विभागीय परिषदांचा अध्यक्ष असतो
ङ) भारतात एकूण सात विभागीय परिषद देशातील एकूण सात विभागांसाठी निर्माण करण्यात आला आहे

केंद्र राज्य संघर्षात व राज्यांना वित्तीय स्वायत्ता प्रदान करण्याच्या संदर्भात काय खरे नाही ?
अ) स्वातंत्र्यापासून केंद्र आपले कार्य क्रमाक्रमाने अशा रीतीने वाढवत आएह कि राज्ये केंद्र्कावर पूर्णपणे विसंबून राहतात
ब) केंद्राचे वित्तीय स्तोत्र लवचिक नाहीं.

युद्ध परकीय आक्रमान किवा लष्करी उठाव यामुळे निर्माण होणार्या आणीबाणीच्या परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी घटनेचे केंद्र शासनाला कोणते विशेष अधिकार दिले आहेत योग्य पर्याय निवडा
अ) केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये महसूल वाटपाच्या संदर्भात असलेल्या तरतुदीमुळे केंद्र बदल करू शकते
ब) राज्यांना त्यांचे कार्यकारी अधिकार वापरण्यासंद्र्भात केंद्र शासन आदेश देऊ शकते
क) राज्य सूचीमध्ये कोणत्याही विषयावर संसद कायदे करू शकते
ड) उच्च न्यायालयाने न्यायाधीश तसेच राज्य सरकारच्या कार्म्चारांच्या पगारात कपात करण्याचे आदेश केंद्र देऊ शकते

महाराष्ट्राच्या राज्य्पालाबाबत खालीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे

राज्य विधिमंडळ ने सामंत केलेले विधेयेक राज्यपाल राष्ट्रपतीच्या विचारथ राखुउन ठेवू शकतात राष्ट्रपती
अ) विधेयकाला मान्यता देतात अथवा मान्यता राखून ठेवू शकतात
ब) राज्य विधिमंडळ कडे पुनर्विचारार्थ ते विधेयक परती पाठवू शकतात
क) राष्ट्र्पतीकडून परती आलेल्या विधेयकावर राज्य विधिमंडळ ने तीन महिन्यात पुनर्विचार केलाच पाहिजे आणि जर पुन्हा ते विधेयक मंजूर केले तर राष्ट्र्पातीवर त्यास समती देणे बंधन कारक असते
ड) पुनर्विचारार्थ परत आलेले विधेयक जर राज्य विधिमंडळ ने पुन्हा मंजूर केले तर राष्ट्रपतीने त्यास सहा महिन्यांच्या कालावधीत समती दिली पाहिजे

खालील विधानांपैकी कोणते विधान भारतीय तरतूद म्हणून समाविष्ट केलेली आहे
अ) राज्याच्या राज्यपाल म्हणून नियुक्त होणारी व्यक्ती हि भारतीय संघातील इतर दुसर्या राज्याची रहिवासी असली पाहिजे
देशाच्या धर्मनिरपेक्ष वैशिष्ठांचे खात्री देण्यासाठी सर्वोच न्यायालयातील किमान एक न्यायाधीश हा मुस्लीम असला पाहिजे
क) संसदेच्या लोकलेखा समितीचा अध्यक्ष हा विरोधी पक्षाचा असला पाहिजे

खालील विधाने विचारात घ्या
अ) नुकताच ओडिशा विधानसभेत विधान परिषद निर्माण करण्याबाबत ठराव मंजूर केला आहे
ब) सध्या पांच राज्यांना विधान परिषद आएह
क) केरळ आणि गुजरातमध्ये विधान परिषद निर्माण करण्यासंबंधी प्रस्ताव संसदेमध्ये प्रलंबित आहेत
ड) विधान परिषदेचे 1/12 सदस्य हे नोदानिकृत पदवी धरकांकडून निवडले जातात
वरील पैकी कोज्न्ते विधान बरोबर आहे

योग्य क्रमानुसार लावा
अ) मिझोरोम ब) नागलंड क) मेघालय ड) महाराष्ट्र

राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश दिल्ली संबंधी संदर्भ ______ मध्ये सापडतात

खालीलपैकी कोणते विधान बिनचूक आहे

भारतीय राज्य शिस्टा चारानुसार पदनाम श्रेणीमध्ये राज्यात खालीलपैकी कोणाचे स्थान सर्वात वरची आहे

खालील विधाने विचारात घ्या.
अ) राज्यघटनेच्या मसुद्यात राज्यपालाची निवडणूक प्रौध्माताधीकाराने व्हावी अशी तरतूद होती
ब) राज्य पालच्या नियुक्तीबाबत भारताने अमेरिकेची पद्धत नाकारून कानडयान पद्धत स्वीकारली
क) 42 व्या घटना दुरुस्तीनंतर मंत्रिमंडळ च्या सल्ला राष्ट्र्पातीवर बंधनकारक करण्यात आल आहे परंतु अशी तरतूद राज्य्पालासंबंधी करण्यात आलेली नाही
वारीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहेत

खाली नमूद केलेली राज्ये निर्माण केल्याचे किवा पूर्ण राज्याच्या दर्जा दिल्याचा योग्य कालानुक्रम काय आहे
अ) नागलंड ब) आन्द्रप्र्देश क) हरियाना ड) महाराष्ट्र

विधानसभेचे राज्याच्या मुख्यामंत्रांना हटवता येवू शकते जर :
अ) राज्यसभा किवा विधान परीक्षद च्या दोन तृतीयांश सदस्यांनी तसा ठराव केला
ब) राज्यपालांच्या मते राज्यांमध्ये घटनात्मक सरकार व्यवस्था धासली आहे
क) विधान सभेने अविश्वास ठराव मंजूर केला
ड) राज्य कायदेमंडळाच्या दोन्ही सभागृहांनी अविश्वास ठराव मंजूर केला

नागरिकांसाठी खालीलपैकी कोणती कर्तव्ये विहीत करण्यात आलेली आहेत? _x000D_
अ) ग्रामपंचायतीचे संघटन करणे. _x000D_
ब) उत्पन्नातील विषमता कमी करणे. _x000D_
क) देशाचे संरक्षण करणे _x000D_
ड) लष्करी सेवा बजावणे. _x000D_
ई) समान नागरी कायदा निश्‍चित करणे _x000D_
फ) सार्वजनिक निवडणूकांमध्ये मतदान करणे.

____ हे भारताचे २५ वे राज्य बनले.

ओ.बी.सी. चळवळ ____ प्रभावित झाली.

भारतीय नागरिकांच्या ___ अधिकारांचा समावेश घटनेच्या विभाग ३ कलम १४ ते १८ मध्ये केला आहे.

राष्ट्रपतींकडून लोकसभेमध्ये ___अॅग्लो इंडियन सदस्य नेमले जातात.

४४ व्या घटना दुरुस्तीमद्धे मूलभूत अधिकारांच्या यादीतून कोणता अधिकार काढून टाकण्यात आला.

ज्या केंद्रशासित प्रदेशाची स्वत:ची विधानसभा अस्तित्वात नाही त्या प्रदेशाच्या प्रशासनास कोण जबाबदार आहे.

संविधानात दुरूस्ती करण्याची प्रक्रिया अनुच्छेद …… मध्ये नमूद आहे.

दुहेरी धोक्याच्या तत्वानुसार एकाच गुन्ह्यासाठी कोणत्याही व्यक्तीस दोनदा दोषी ठरवता येत नाही हे ……. च्या मूलभूत अधिकारनुसार नमूद केले आहे.

खालीलपैकी कोणत्या बाबीचा राज्य सूचीमध्ये समावेश नाही?

सर्व राज्यांची उच्च न्यायालये ……… अधिपत्याखाली येतात.

………. हाऊसचे अधिकार व विशेषाधिकारांचे त्यांच्या समित्या आणि सदस्य ह्यांचे संरक्षक आहेत.

राज्यपालाची नेमणूक कोण करतात.

भारतीय राज्यघटनेचा कोणता अनुच्छेद ‘नवीन राज्यांची निर्मिती’ या विषयाशी निगडीत आहे.