राज्यशास्त्र सराव पेपर 85

मुलभूत अधिकार संविधानाच्या कोणत्या भागात समाविष्ठ आहेत ?

मुलभूत अधिकार मुलभुत मानले जातात कारण –

मुलभूत अधिकारांचा समावेश कोणत्या कलमा अंतर्गत कलेला आहे ?

संविधानाच्या भाग-3 मध्ये एकूण किती कलमांमध्ये मुलभुत अधिकाराचे वर्णन करण्यता आले आहे ?

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी संविधानाच्या कोणत्या भागाला सर्वाधिक टिकात्मक भाग म्हटले आहे ?

मुलभूत अधिकाराचे तत्त्व भारतीय संविधानाने कोणत्या देशाच्या राज्यघटनेकडून स्विकारले आहे ?

मुलभूत अधिकार लागु करण्याची जबाबदारी कोणावर सोपविण्यात आली आहे ?

‘कायदयापुढे समानता’ व सर्वांना कायदयाचे समान संरक्षण ही तत्वे कोणत्या देशांच्या राज्यघटनेकडुन स्विकारली आहेत ?

मुलभूत अधिकाराला स्थगित करण्याचा अधिकार कोणास आहे ?

घटनेच्या कलम 22 अंतर्गत काही गोष्टींचा अपवाद वगळता प्रतिबंधक स्थानबद्धते अंतर्गत जास्तीत जास्त किती काळ एखाद्या व्यक्तीला स्थानबद्ध केले जावू शकते ?

खालीलपैकी कोणत्या कायद्याचा समावेश प्रतिबंधात्मक स्थानबद्धता कायद्यात होत नाही ?

कोणत्या घटनादुरुस्तीनुसार अनु. जाती/जमाती आणि इतर मागास वर्गासाठी खाजगी विनाअनुदानित शैक्षणिक संस्थांमध्ये राखीव जागा ठेवण्यात आल्या आहेत ?

स्वातंत्र्याच्या मूलभूत अधिकारांमध्ये सहकारी संस्था स्थापन करण्याच्या अधिकाराचा समावेश ——–व्या घटनादुरुस्तीने करण्यात आला.

कोणत्या घटनादुरुस्तीद्वारे शिक्षणाचा अधिकार मूलभूत अधिकारांमध्ये समाविष्ट करण्यात आला ?

खालीलपैकी कोणते कलम बाह्य गटातील आहे ?

घटनेच्या कलाम २२ अंतर्गत, काही गोष्टींच्या अपवाद वगळता प्रतिबॅन्क स्थानबद्धते अंतर्गत जास्तीत जास्त किती काळ एखाद्या व्यक्तीला स्थानबद्ध केले जाऊ शकते

भारतीय नागरिकांना उपलब्ध असलेल्या घटनमक संरक्षणाच्या हक्काच्या खलपैकी कोणत्या तरतुदी आहे? अचूक उत्तराचा योग्य तो संकेत निवडा
अ) मूलभूत हक्काची अंमलबजावणी व्हावी यासाठी नागरीक न्यायालयात दाद मागू शकतात
ब) मूलभूत हक्काची अमलबजावणी व्हावी यासाठी सर्वोच्च न्यायालय परदेशात काढू शकते
क) सास\संसद दोन तृतीयांश बहुमताने घटनात्मक संरक्षणाचा निलंबित करू
ड) सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकारांना धक्का न न्यायालयांना या हक्कांच्या अंमलबजावणी चे अधिकार संसद देऊ शकते.

भारतीय राज्यघटनेत खालीलपैकी कोणते मूलभूत कर्तव्य समाविष्ट नाही ?

१९७८ च्या ४४ व्य घटनादुरुस्ती अधिनियमाद्वारे राष्ट्रीय आणीबाणीच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणती तरतूद केलेली नाही

खालील विधाने विचारात घ्या
अ) मूळच्या राज्य घटनेत उपराष्ट्रपती ची निवड संसदेच्या दोन्ही सभागृहामध्ये सायनकट बैठकीत व्हाव्ही अशी तरतूद होती.
ब) १९६१ च्या ११ व्या घटनादुरुस्ती चे उपराष्ट्रपती च्या निवडीची पद्धत बदलण्यात आली.
क) उप्राष्ट्रपतीची निवड दोन्ही सभागृहाच्या केवळ निर्वाचित सदस्यांच्या निवडणूकमंडळाकडून केली जाते.
ड) निवड मंडळ अपूर्ण होते या कारणास्तव उप्राष्ट्र्पतीच्या निवडणुकीला आव्हाहन देता येत नाही.

खालीलपैकी कोणते विधान /चुकीचे आहे / त ?
अ) लोकसभेत अविश्वास ठराव कोणत्या कारणावरून आधारित आईच, हे स्पष्ठ करावे लागते
ब) लोकसभेत अविश्वास ठराव दाखल करून घेण्यासंबंधीची पद्धती हि लोकसभेच्या नियम १९८ मध्ये सांगितली आई.
क) अविश्वास ठराव एकदा दाखल झाल्यावर तो दाखल करण्यास मंजुरी मिळाल्यापासून दहा दिवसांच्या आत चर्चेस घेतल . गेला पाहिजे
ड) इटलीमध्ये सरकारला संसदेच्या दोन्हीही सभागृहाच्या पाठिंब्याचे गरज असते.

भारतीय आयोगाबाबत खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे.

भारताच्या उप्राष्ट्रपतीबाबत खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ?
अ) या पदासाठी असलेल्या निर्वाचन मंडळामध्ये संसदेच्या दोन्ही सभागृहाच्या निर्वाचित सदस्यांचा समावेश असतो.
ब) ते राष्ट्रपतींच्या अनुपास्थिमध्ये सहा महिन्यांपेक्षा जास्त काळ नाही इतक्या कालावधीसाठी राष्ट्रपती पदावर राहू शकतात.
क) या पादाच्या निवडणुकीसाठी किमान २० मतदार प्रस्तावाक आणि २० मतदार हे अनुमोदक असणे आवश्यक असते.

खालीलपैकी कोणते विधान /विधाने बरोबर आहेत?
अ) लोकसभेला नव्हे तर फक्त राज्यसभेतच नामनिर्देशित सभासद असतात
ब) राज्यसभेवर अँग्लो इंडियन ह्या जमातीचे दोन सभासद नेमण्याची घटनात्मक तरतूद आहे.
क) किती नामनिर्देशित सभासदांना केंद्रीय मंत्री बनवावे याबाबत राज्यघटनेत कोणतेही बंधन नाही
ड) नामनिर्देशित सभासद राष्ट्रपती आणि उपराष्ट्रपती अशा दोन्ही निवडणुकीत मतदान करू शकतात.

खालील पैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?
अ) संसद कर वाढवू शकते
ब) संसद कर कमी करू शकत नाही
क) संसद कर कमी करू शकते
ड) संसद कर वाढवू शकत नाही
ई) क ,ड आणि ई

शून्य प्रहार च्या संदर्भात खालीलपैकी कोणती अचूक आहेत
अ) संसदीय कार्यपद्धतीमध्ये शून्य प्रहार हि नावीन्यपूर्ण संकल्पना भारतांचे उदयास आली
ब) प्रश्नोउत्तरांचा तास आणि सभागृहुहाचे कामकाज यांच्या काळाला शून्य प्रहार म्हणतात
क) हि संक्लपण १९६२ पासून प्रत्यक्षात आली.
ड) शून्य प्रहार हे संसद सदस्यांना उपलबध असलेलं अनौपचारिक स्वरूपाचे माध्यम आहे.

भारतीय राज्यघटनेच्या दुसऱ्या परिषष्ठमध्ये काही पदाधिकाऱ्यांचे मानधन, भत्ता, विशषधीकर आणि इतर बाबी यांचा समावेश आहे. खालीलपैकी नाही?

खालील विधाने विचारात घ्या
अ) अयोग्य हेतू या आधारावर राष्ट्रपतींच्या वटहुकूम काढण्याच्या निर्णयाबाबत न्यायालयात प्रश्न उपस्थित करता येतात
ब) अन्य विधिनियमप्रमाणे वटहुकूम देखील गतकाळापासून लागू होऊ शकतो
क) राज्यघटना दुरुस्तीसाठी वटहुकूम जारी करता येत नाही

खालील विधाने विचारात घ्या :
अ) ब्रिटनमध्ये पंतप्रधान हे सामान्य गृहाचे सदस्य असले पाहिजे.
ब) भारतात कोणत्याही सभागृहाचा सभासद नसलेल्या व्यक्तीची पंतप्रधान म्हणून होऊ शकते
वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान बरोबर आहेत?

खालील राज्यांपैकी कोणत्या राज्यांमध्ये भारतीय निवडणूक आयोगाने ठरवून दिलेले निकष पूर्ण करणारा प्रादेशिक पक्ष नाही?

संसदेबाबत खालील विधाने विचारत घ्या
अ) लक्षवेधी सूचनेची सर्वप्रथम तरतूद सण १९५४ मध्ये करण्यात आली.
ब) लक्षवेधी संबंधी सूचना सदस्यांद्वारे लिखित स्वरूपात सकाळी १०. ०० पर्यंत द्यावी लागते
क) एका बैठकीत सभासद एकापेक्षा जास्त लक्षवेधी सूचना देऊ शकत नाही

खालीलपैकी कोणास संसद सभासदाच्या मित्र तत्वज्ञ व मार्गदर्शन म्हणून ओळखले जाते?

मूलभूत हक्क, अल्पसंख्यांक, आदिवासीविषयक सल्लागार समितीचे अध्यक्ष कोण होते.

घटनासभेचे अध्यक्ष राजेंद्रप्रसाद नंतर भारताचे पहिले राष्ट्रपती बनले, घटनासभेचे उपाध्यक्ष एच.सी. मुखर्जी यांची पुढीलपैकी कोणत्या राज्याचे पहिले राज्यपाल म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.

घटनासभेतील पुढीलपैकी कोणकोणते सदस्य बिगरकाँग्रेसी होते.
अ) के.टी. शाह
ब) एच.सी. मुखर्जी
क) सच्चिदानंद सिन्हा
ड) डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्ण
इ) श्यामाप्रसाद मुखर्जी

भारतीय घटनेचा जवळपास… …टक्के भाग हा भारत सरकार कायदा १९३५ मधील तरतुदीवर आधारित आहे.

पुढीलपैक कोण घटनासभेच्या मसुदा समितीचे उपाध्यक्ष होते?

मसुदा समितीतील पुढीलपैकी कोणत्या सदस्याने कलम ३७० चा मसुदा बनविला होता.

भारतीय न्यायव्यवस्थाविषयक तरतुदी बनविण्याचे श्रेय मसुदा समितीतील पुढीलपैकी कोणत्या सदस्यास जाते ?

पुढीलपैकी कोणत्या अटींची पुर्तता झाली म्हणजे तो देश प्रजासत्ताक आहे असे म्हणता येईल ?
अ)त्या देशाचे शासन लोकप्रतिनिधीमार्फत चालविले जाणे.
ब) त्या देशातील जनतेला काही मुलभूत हक्क प्राप्त असणे.
क) त्या देशाचा सर्वोच्च प्रमुख निर्वाचित असणे.

संघराज्य अस्तित्वात येण्यासाठी पुढीलपैकी कोणती अट पूर्ण होणे आवश्यकच आहे ?
अ) देशामध्ये लोकशाही शासन असणे.
ब) शासनाचे किमान दोन स्तर असणे.
क) देशाचा सर्वोच्च प्रमुख निर्वाचित असणे.

घटनेच्या कलम १ मध्ये भारत हा एक संघराज्य आहे असे नमुद करण्याऐवजी भारत हा एक राज्यांचा संघ आहे असे म्हणण्यामागे काय अर्थ आहे?
अ) भारतामधील राज्यांना फुटून निघण्याचा अधिकार नाही.
ब) भारतीय संघराज्य हे केंद्रोत्सारी पद्धतीतून तयार झाले आहे.

पुढीलपैकी कोणत्या देशामध्ये संसदीय शासनपद्धती अस्तित्वात आहे ?
अ)ब्रिटन ब) जपान
क) कॅनडा ड) ब्राझील

संसदीय शासन पद्धतीमध्ये पुढीलपैकी कोणती वैशिष्ठे आवश्यक आहेत ?
अ) नामधारी व वास्तव शासन प्रमुख
ब) सामुहिक जबाबदारी
क) राजकीय एकजिनसीपणा
ड) कनिष्ठ सभागृहाचे विसर्जन
इ) सत्ताविभाजनाचे तत्व

संसदीय शासन पद्धतीचे पुढीलपैकी कोणते फायदे सांगता येतील ?
अ)कार्यकारी मंडळ आणि कायदेमंडळ यांच्यात सुसंवाद
(Harmony Between Legislature and executive)
ब) एकाधिकारशाहीस प्रतिबंध बसतो.
क) शासनामध्ये व्यापक प्रतिनिधित्व प्राप्त होते.
ड) शासनामध्ये स्थिरता येते.

पुढील विधाने वाचून पूर्ण बरोबर विधाने निवडा
अ)प्रत्येक लोकशाही राज्यव्यवस्था ही प्रजासत्ताक असते.
ब) भारताने न्याय, स्वातंत्र्य, समता बंधुता ही तत्वे फ्रान्सच्या घटनेवरून घेतली आहेत.
क) अध्यक्षीय लोकशाही हा प्रातिनिधिक लोकशाहीचाच एक प्रकार आहे.

विधान अ) भारताचा राष्ट्रपती निर्वाचित असतो.
विधान ब) भारत एक प्रजासत्ताक राज्यव्यवस्था आहे.

भारतीय घटनेने आपल्याला सामाजिक, आर्थिक, राजकीय न्याय प्रस्थापित करून दिला आहे. तर राजकीय न्याय यामध्ये कशाचा समावेश होतो ?
अ) धर्म, जात, वंश इ. आधारावर भेदभाव न करता सर्वांना समान वागणूक देणे.
ब) राजकीय पदे सर्वांसाठी खुले असणे.
क) मतदान करण्याचा हक्क असणे.

सामाजिक आणि आर्थिक लोकशाही प्रस्थापित झाल्याशिवाय राजकीय लोकशाही प्रस्थापित होऊ शकत ‘नाही’ असे मत पुढीलपैकी कोणी आणि कधी मांडले ?

पुढील विधानांचा विचार करून योग्य पर्याय निवडा.
अ) अध्यक्षीय पद्धत ही शासनाची कमी स्थिरता पण जास्त जबाबदारीची शासनव्यवस्था निर्माण करते.
ब) याउलट संसदीय शासनपद्धत मात्र शासनाची जास्त स्थिरता (more stability) निर्माण करते.