राज्यशास्त्र सराव पेपर 193

भारताच्या राज्यघटनेच्या सरनाम्यामध्ये कालांतराने काय सम्मिलित झाले ?
अ) राष्ट्राची एकता
ब) राष्ट्राची अखंडता

खालीलपैकी कोणता उद्देश भारताच्या संविधानाच्या प्रस्तावनेमध्ये नाही ?

भारतीय संविधानातील निर्मात्यांचे मन पुढीलपैकी कशात प्रतिबिंबीत झाले आहे ?

भारतीय संविधानाने नागरिकांना आर्थिक न्यायाची खात्री कशाद्वारे दिली ?

भारतीय राज्यघटनेचे ‘आर्थिक न्याय’ हे उद्दिष्ट——- यातून व्यक्त होते.

भारतीय संविधानाच्या उद्देशपत्रिकेबाबत खालील विधाने विचात घ्या:
अ) उद्देशपत्रिका हा भारतीय राज्यघटनेचा भाग आहे, परंतु न्यायालयामार्फत त्यातील तरतुदी अंमलात आणण्याचा आग्रह धरता येत नाही.
ब) उद्देशपत्रिकेमध्ये राज्यघटनेच्या इतर तरतुदींप्रमाणे दुरुस्ती करता येत नाही.
वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे / आहेत ?

भारतीय राज्यघटनेच्या सरनामामध्ये खालीलपैकी कशाचा प्रथम उल्लेख करण्यात आला आहे ?

— या तारखेपासुन भारत एक सार्वभौम, समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष, लोकशाही, गणराज्य आहे असे भारतीय राज्यघटनेने घोषित केले.

सामाजिक आर्थिक, आणि राजकीय न्याय ही तत्त्वे राज्यघटनेतील सरनाम्यात कोठून घेतलेली आहे ?

सरनाम्यातील स्वातंत्र्य, समता आणि बंधूत्व हे आदर्श कोठून घेण्यात आलेले आहे ?

राज्य आणि अल्पसंख्याक’ नावाचे निवेदन घटना समितीला कोणी सोपवले ?

घटनासभेत सर्वाधिक दुरूस्त्या सुचविणारे सदस्य कोण आहेत ?

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर घटनासभेवर सुरूवातीस कोणत्या प्रांतातून निवडून आले होते.

“Drafting committee”ला उपाहासात्मकपणे “Drifting committee” असे कोणी संबोधले. ?

घटनासभेतील कोणते सदस्य अध्यक्षीय लोकशाही व पुर्ण सत्ता विभाजनाचे समर्थक होते.

भारताची घटनासभा बरखास्त करण्याचा अधिकार कोणाला होता.

९ डिसेंबर रोजी घटनासभेचे पहिले अधिवेशन सकाळी ११ वाजता सुरू झाले. त्यावेळी हंगामी अध्यक्ष सच्चिदानंद सिन्हा यांची ओळख कोणी करून दिली.

घटनासभेमध्ये नेहरूंनी मांडलेला उद्दिष्टविषयक ठराव २२ जानेवारी १९४७ रोजी संमत झाला. मतदानावेळी किती सदस्यांनी विरोधी मतदान केले.

घटनासभेच्या सदस्याच्या निवडणुकीसाठी कोणत्या निवडणुक तत्वाचा अंमल केला होता.

घटना स्विकृतीच्या वेळेस घटनासभेच्या एकूण किती सदस्यांनी घटनासभेवर सह्या केल्या?

पुढील विधाने वाचून योग्य पर्याय निवडा.
अ) स्वातंत्र्यानंतर घटनासभेची एकूण सदस्य संख्या २९९ झाली. त्यातील २२९ जागा प्रांतासाठी होत्या तर ७० जागा संस्थानिकासाठी होत्या.
ब) प्रांतासाठी असलेल्या जागेपैकी सर्वाधिक जागा संयुक्त प्रांतास होत्या.

खालील विधाने लक्षात घ्या :
अ) केंद्रीय कार्यकारीची सर्व सत्ता भारताच्या राष्ट्रपतींच्या ठिकाणी विहित आहे
ब) भारताच्या राष्ट्रपतीला पंतप्रधान व मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्याची गरज नाही
क) भारताच्या राष्ट्रपतीला लोकसभागृहाचे विसर्जन करण्याचा अधिकार आहे
भारताच्या राष्ट्रपतींच्या संदर्भात वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत

भारताचा प्रथम नागरिक कोण असतो

भारतात राष्ट्रपतींच्या निवडणुकीत मतदार कोण असतात

कॅबिनेट ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो

खालील विधाने विचारात घ्या
अ) ४२ व्या घटनादुरुस्तीनंतर मंत्रिमंडळाचा सल्ला राष्ट्रपतींवर बंधनकारक करण्यात आलेला आहे, परंतु अशी तरतूद राज्यपालाबाबत करण्यात आलेली नाही
ब) मंत्र्यांनी राज्यपालास काही सल्ला दिला होता असल्यास कोणता, या कोणत्याही न्यायालयात चौकशी करता येणार नाही

राष्ट्रपती आणि पंतप्रधान ह्यांच्यातील संबंध भारतीय संविधानातील खालीलपैकी कोणत्या कलमांनी विस्तृतपणे अधिराजीत होतात
अ)कलम ७३ ब) कलम ७४ क) कलम ७६ ड) कलम ७८

राष्ट्रपतींकडून पंत्रप्रधानाची निवड खालीलपैकी कोणत्या निकषांवर केली जाते
अ) ती व्यक्ती लोकसभेतील बहुमत्कारी पक्षाची नेता असावी
ब) ती व्यक्ती राष्ट्रपतींच्या मर्जीतील असावी
क) ती व्यक्ती लोकसभेतील बहुमताचा विश्वास प्राप्त करू शकणारी असावी
ड) संबंधित व्यक्तीच्या पक्षाला लोकसभा किंवा राज्यसभेत बहुमत असले पाहिजे

खालीलपैकी कोणत्या कारणास्तव राज्य भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्रावर (अनुच्छेद १९ ) (१) (a) वाजवी बंधने घालू शकते
अ) न्यायालयाचा अवमान
ब) अल्पसंख्यांकांचे संरक्षण
क) प्रदेशांची मित्रत्वाचे संबंध
ड) भारताचे सार्वभौमत्व व अखंडतत्व
इ) सभ्यता अथवा नीतिमत्ता
पर्यायी उत्तरे

मूलभूत अधिकारातील ‘खाजगीपणाचा अधिकार’ कोणत्या कलामांमध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे

भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या कलमात सहा ते चौदा वयोगटातील सर्व मुलांसाठी मोफत व सक्तीच्या शिक्षणासाठी तरतूद केली आहे

कायद्यापुढील समानता हा नियम अनिर्बंध नाही. त्याबाबतीत घटनात्मक आणि अन्य अपवाद आहेत . खालीलपैकी कोणते अनुच्छेद १४ ला अपवाद आहेत ?
अ) भारताचे राष्ट्रपती आणि राज्यपाल यांना काही विशेष हाक आहेत
ब) संसद सदस्य आणि राज्याच्या विधिमंडळाचे सदस्य यांच्याविरुद्ध त्यांनी अथवा राज्य विधिमंडळात केलेल्या भाषणाबद्दल कोणत्याही न्यायालयात खटला चालविता येत नाही
क) परदेशी दूत आणि राजनीती तज्ञ यांना फौजदारी दाव्याबाबत विशेष हक्क नाहीत तर केवळ दिवाणी दाव्याबत आहेत
ड) अनुच्छेद ३१-C हा अनुच्छेद १४ ला अपवाद आहे

खालीलपैकी कोणता हक्क हा भारतीय संविधानाच्या मूलभूत हक्कात नाही

खालीलपैकी कोणत्या तरतुदी द्वारे न्यायालयीन हस्तक्षेपाच्या माध्यमातून मूलभूत अधिकारांच्या संरक्षणासाठी हमी मिळते

भारताच्या राज्यघटनेच्या _____भागात नागरिकांच्या मूलभूत हक्काविषयी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत

भारतातील लोकपाल व लोकायुक्त हि पदे खालील कोणाशी साधर्म्य दर्शविणारी आहेत

खालील विधाने लक्षात घ्या
अ) राज्यघटनेच्या नवव्या विभागातील तरतुदी ह्या पाचव्या परिशिष्टात समावेश असलेल्या क्षेत्रात लागू नाहीत
ब) पाचव्या परिशिष्टात समाविष्ट असणाऱ्या क्षेत्रात सात राज्यांच्या समावेश होतो
क) १९९६ मध्ये संसदेने अशा क्षेत्रांसाठी PESA कायदा मजूर केला
वरीलपैकी कोणते विधान अचूक आहेत ?

७३ व्या घट्नेदुरुस्तीच्या पंचायती संस्थांच्या रचनेबद्दलच्या कोणत्या तरतुदी राज्य सरकारांसाठी ऐच्छिक आहेत
अ) २-३ स्तरीय रचना
ब) निश्चित कार्यकाळ
क) ग्राम सभेची भूमिका व व्याप्ती
ड) जिल्हा नियोजन समिती

स्थानिक शासनावरील दुसऱ्या प्रशासकीय सुधारणा असलेल्या सहाव्या अहवालातील शिफारशी आहेत
अ) एक दशलक्ष लोकसंख्येपेक्षा अधिक लोकसंख्या असलेल्या सर्व शहरांमध्ये सामान महानगरीय वाहतूक प्राधिकरण निर्माण करण्यात यावे
ब) स्थानिक संस्थांमध्ये लोकपाल – लोकायुक्त स्थापन करावेत
क) महापौरांची सरळ निवड
ड) जिल्हा मंडळे स्थापन करावीत आणि त्यांचे मुख्य सचिव म्हणून जिल्हाधिकाऱ्यांनी कार्य करावे

उच्च शिक्षण क्षेत्रातील नियंत्रक यंत्रणेसंबंधी पुढीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे

खालील विधाने लक्षात घ्या
अ) भारतीय राज्यघटनेच्या कलाम २६२ नुसार संसदेला कायद्याद्वारे आंतरराजीय नद्यांच्या किंवा नदी खोऱ्यातील पाण्यासंबंधीच्या तंट्याच्या अभिनिर्णयाकरता तरतूद करता येते ?
वरील विधानांतील चुकीचे विधान कोणते

राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाच्या अध्यक्षांची नियुक्ती काही व्यक्तींच्या समितीच्या शिफारशीवरून राष्ट्र्पतीद्वारा केली जाते? खालीलपैकी कोण या समितीचा भाग असत नाही?
अ) पंतप्रधान
ब) गृहमंत्री
क)लोकसभेतील विरोधी पक्ष नेता
ड) राज्यसभेतील विरोधी पक्ष नेता
ई) लोकसभेचा सभापती
फ) राज्यसभेचा अध्यक्ष

भारतीय संविधानाच्या कोणत्या भागात जनतेला मुलभूत अधिकार दिले आहेत ?

योग्य जोडी निवडा.

संविधान कोणत्या भागामध्ये ‘अस्थायी संक्रमण कालीन आणि विशेष उपबंधाची तरतूद आहे ?

भारतीय नागरिकांच्या मुलभूत कर्तव्याचा समावेश कोणत्या भागात केला आहे ?

संघ शासन’ संबंधीच्या तरतुदी संविधानाच्या कोणत्या भागात समाविष्ट आहेत ?

खालीलपैकी कोणता भाग संविधानात नंतर जोडला गेला नाही ?

खालीलपैकी अयोग्य जोडी निवडा –

‘भाग-18’ मध्ये कशा संदर्भात तरतुद करण्यात आली आहे?