भारताचे व्हॉईसरॉय – भाग २

लॉर्ड कॅनिंग (१८५६-५८)

 

  • सैन्यातील भारतीय सैनिकांची संख्या कमी करून ब्रिटिश सैनिकांची संख्या वाढवण्यात आली. सैनिकांना धार्मिक चिन्ह धारण करण्यास बंदी घालण्यात आली.  मुघल बादशाहा पद समाप्तीची घोषणा.
  • त्यांची चलन मुद्रा रद्द करण्यात आले कॅनिंगच्या काळ्यातच 1857चा विद्रोह घडून आला.
  •  ईस्ट इंडिया कंपनीला समाप्त करून संपूर्ण सत्ता महाराणीच्या नावे ब्रिटिश संसदेकडे हस्तांतरित.
  • राणीचा जाहीरनामा व कॅनिंग हा भारताचा शेवटचा गव्हर्नर जनरल होय. याच काळात विधवा पुनर्विवाह केशवचंद्र सेन च्या साह्याने पारित झाला
  • मुंबई, मद्रास, कलकत्ता याठिकाणी हायकोर्टाची व विद्यापीठाची स्थापना

लॉर्ड मेयो (१८६९-७२)

  • जनगणना – १८७२ ला अंदमान येथे मेयोची एका कैद्याने हत्या केली.
  • वित्तविकेंद्रीकरणाचा जनक – केंद्र व प्रांताची योजना
  • १४ डिसेंबर १८७० चा ठराव. प्रांतांना संपूर्ण निधी देण्यात यावा. आवश्यकतेनुसार खर्चाचे स्वातंत्र्य दिले.
  • भारतीय राजपुत्रांचे शिक्षण त्यांच्या राजकीय प्रशिक्षणासाठी दोन कॉलेजेसची निर्मिती
  • १) रोजकोट कॉलेज (काठियावाड) २) मेयो कॉलेज (अजमेर)
  • स्टॅटिस्टिकल सर्वे ऑफ इंडिया ची स्थापना
  • शेती व व्यापारासाठी स्वतंत्र खात्याची निर्मिती
  • राज्यांकडून रेल्वेची सुरुवात
  • मेयोचा प्राथमिक शिक्षणावर भर, मदरशांना अनुदान
  • शारदा कालवा

लॉर्ड लिटन (१८७६-८०)

 

 

  • साहित्याच्या जगात “ ओवन मैरीडिय” या नावाने त्याची ओळख होती. लिटन हा प्रख्यात कवी, कादंबरीकार व निबंधलेखक होता.
  • १८७६ ते १८८० चा भीषण दुष्काळ. मद्रास, मुंबई, मैसूर, हैद्राबाद, पंजाब या भागात. रिचर्ड स्टैचीच्या अध्यक्षतेखाली पहिला  दुष्काळ आयोग नेमला .
  • रॉयल टायटल अधिनियम (१८७६), महाराणी व्हिक्टोरियाला “कैसर -ए- हिंद” किताब. त्यानिमित्त जानेवारी १८७७ ला दिल्ली दरबार.
  • दुसरे अफगाण युद्ध (१८७८-८०)
  • वित्त (१८७७) शेतसारा, न्याय ही खाती प्रांताकडे दिली. मोठे उत्पादन करणाऱ्या संस्थानिकांशी करार केले. ब्रिटिश उत्पादनावरील आयात कर काढून टाकले.

लिटनने केलेले कायदे :

  • भारतीय शास्त्र अधिनियम ,१८७८ – विना लायसन शस्त्रासाठी शिक्षा.
  • स्टॅटयूटरी सिव्हिल सर्व्हिसेस अक्ट ,१८७८ – नागरी सेवेत प्रवेश करण्याचे वय कमी केले.
  • ड्रोमेटिक परफॉर्मन्स ऍक्ट, १८७६ – दीनबंधूंच्या नीलदर्पण (१८६०) नाटककार देशभक्तीचे चित्रण करणाऱ्या नाटकांवर नियंत्रणाच्या उद्देशाने.
  • व्हर्नाक्युलर  प्रेस ऍक्ट ,१८७८ –  देशी भाषेतील वृत्तपत्रावर बंदी
  • रॉयल्स टायटल्स ऍक्ट ,१८७८ – राणीला केसर -ए -हिंद  देण्याकरिता
READ  इतिहास सराव पेपर 08

लॉर्ड रिपन (१८८०-८४)

  • ब्रिटनमध्ये १८८० ला  liberal पक्षाला यश. पंतप्रधान ग्लॅडस्टन.  भारत मंत्री लॉर्ड हर्टींगण
  • रिपनचे पुस्तक – The Duty at the age यात लोकशाहीचे गुण सांगितले.
  • भारतीय वृत्तपत्र कायदा (व्हर्नाक्युलर प्रेस ऍक्ट) रद्द केला.
  • पहिला फॅक्टरी ऍक्ट (१८८१) – १०० पेक्षा जास्त कामगार असणाऱ्या कारखान्यांसाठी ७ पेक्षा कमी वयाचे मजूर  नको. 7 ते 12 वयाच्या मुलांना 9 तासाचे काम.
  • याला आर्थिक विकेंद्रीकरणाचा जनक असेही म्हणतात

लॉर्ड डफरीन (१८८४-१८८८)

  • याच्याच काळात तिसरे बर्मा  युद्ध झाले ( १८८४-१८८८)
  • २८ डिसेंबर १८८५ भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस ची स्थापना झाली.
  • शासकीय कर्मचाऱ्यांवर राष्ट्रीय काँग्रेस शी संबंध ठेवण्यास बंदी घातली.

लॉर्ड कर्जन (१८९९-१९०५)

  • पोलीस  कमिशन ( सुधारणा आयोग) – अँड्र्यू फ्रेजरच्या अध्यक्षतेखाली
  • विद्यापीठ आयोगाची स्थापना (थॉमस रॅले) (१९०२) त्यावर आधारित – भारतीय विश्वविद्यालय कायदा (१९०४)
  • १८९९-१९०० चा दुष्काळ त्यावर अँथनी मॅक्डोनाल्ड अध्यक्षतेखाली दुष्काळ आयोग
  • १९०३ रेल्वे बोर्डाची स्थापना, यात ३ सदस्य होते.
  • प्राचीन स्मारक संरक्षण कायदा (१९०४)
  • तिबेटमध्ये कर्नल यंगहजबंडच्या नेतृत्वाखाली शिष्टमंडळ
  • १९०३ ला कर्झन इराणच्या प्रदेशात

लॉर्ड मिंटो दुसरा (१९०५-१९१०)

  • बंगाल विभाजनाचा विरोध व स्वदेशी आंदोलन
  • काँग्रेसचे विभाजन (१९०७) सुरत
  • मुस्लिम लीग – १९०६
  • मोर्ले-मिंटो सुधारणा – १९०१
  • वृत्तपत्र अधिनियम -१९०८


लॉर्ड हार्डिंग – II (१९१०-१९१६)

  • बंगालचे विभाजन रद्द केले (१९११)
  • राजधानी कलकत्याहून दिल्लीला (१९११)
  • हिंदू महासभेची स्थापना (१९१५)  पं. मदन मोहन मालवीय
  • गदर पार्टी – सॅनफ्रान्सिस्को (१९१५)
  • किंग जॉर्ज पाचवा व क्वीन मेरीचा राज्याभिषेक दरबार (१९११) – दिल्ली

लॉर्ड चेम्सफोर्ड (१९१६-१९२१)

  • काँग्रेसचे लखनौ अधिवेशन – काँग्रेस व लीग समजौता
  • 1919 मॉंटफोर्ट सुधारणा
  • मार्च 1919 – जालियनवाला बाग
  • असहकार व खिलाफत चळवळ
  • पुणे येथे महिला विद्यापीठ (1916) – कर्वे
  • बिहारचे गव्हर्नर म्हणून – एस. पी. सिन्हा (गव्हर्नरपदी जाणारे पहिले भारतीय)
  • शिक्षण सुधारणा आयोग-  सॅडलर (1917)
  • गांधीजी भारतात (1915), साबरमती आश्रम (1916), चंपारण्य सत्याग्रह (1917), अहमदाबाद सत्याग्रह (1918), खेडा (1918)
  • 1918- इंडियन लिबरल फेडरेशनची स्थापना
  • होमरूल लीग
READ  इतिहास सराव पेपर 08

लॉर्ड रिंडींग (१९२१-१९२५)

  • सर्व व्हॉइसरॉयांपैकी एकमेव – यहुदी
  • चौरीचौरा (१९२२)
  • १९२२– काँग्रेस खिलाफत स्वराज्य पक्ष – दास व ज्येष्ठ नेते. मोपलांचे बंड (१९२१)
  • नागपूर – राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची स्थापना (1925)
  • काकोरी ट्रेन (१९२५)
  • स्वामी श्रध्दानंदची हत्या (१९२६)
  • आयसीएसची परीक्षा एकाचवेळी – दिल्ली व लंडन येथे घेण्याचा निर्णय – १९२३ पासून
  • क्रिमिनल लॉ दुरुस्ती विधेयक
  • कापसावरील Excise कर काढला.
  • १९१० चा प्रेस ऍक्ट व १९१९ चा रोलॅक्ट  ऍक्ट रद्द

लॉर्ड आयर्विन (१९२६-३१)

  • सायमन कमिशन (१९२८)
  • हारकोर्ट बटलोर – भारतीय राज्य आयोग (Indian States Commission) – १९२७
  • लॉर्ड आयर्विनची – दिपवाली घोषणा – १९२९
  • मिठाचा सत्याग्रह (१९३०)
  • लाहोर अधिवेशन (१९२९)  – पूर्ण स्वराज्य
  • सॉंडर्सची हत्या – असेम्ब्ली हॉल (दिल्लीत बॉम्ब स्फोट)
  • लाहोर कट खटला व जतीनदासचा तुरुंगात उपोषणाने मृत्यू
  • ट्रेन – दिल्लीत – बॉम्ब अपघात
  • १९३०  सविनय कायदेभंग चळवळ
  • प्रथम गोलमेज परिषद

लॉर्ड विलिंग्टन (१९३१-३६)

  • दुसरी गोलमेज परिषद . पुन्हा सविनय कायदेभंगाची चळवळ. १९३४ ला आंदोलन मागे.
  • पंतप्रधान मॅक्डोनाल्डद्वारा कम्युनल अवॉर्डची घोषणा. त्याविरोधात गांधींचे उपोषण येरवडा येथे.
  • पुणे करार –१९३२
  • १९२५चा भारत सरकार अधिनियम
  • १९३५ – आरबीआयची स्थापना
  • १९३५ भारतापासून बर्मा वेगळा
  • काँग्रेस समाजवादी पक्ष (१९३४) – आचार्य नरेंद्र देव – जयप्रकाश नारायण
  • अखिल भारतीय किसान सभा – १९३६

लॉर्ड लिनलिथगो (१९३६-४४)

  • १९३७ला अनेक प्रांतात काँग्रेसची मंत्रिमंडळे आली, नंतर १९३९ला युद्धाच्यावेळी राजीनामे दिले.
  • सुभाषचंद्र बोस यांनी काँग्रेस सोडली व फॉरवर्ड ब्लॉकची स्थापना केली.
  • मुस्लिम लीगचा लाहोर जाहीरनामा, येथेच जिन्हांचा द्विराष्ट्र सिद्धांत
  • ऑगस्ट घोषणा (१९४०) – काँग्रेसने नाकारली. लीगने स्वीकारली.
  • चर्चिल इंग्लंडचे पंतप्रधान म्हणून नियुक्त.
  • सुभाषचंद्र बोस – भारताबाहेर (१९४१) आयएनए ची स्थापना
  • क्रिप्स मिशन – डोमिनियन स्टेट्स – गांधींनुसार याला Post dated cheque
  • चलेजाव चळवळीची घोषणा
  • लीगचे कराची अधिवेशन – फोडा आणि राज्य करा
READ  इतिहास सराव पेपर 08

लॉर्ड वेव्हेल (१९४४-१९४७)

  • सी राजगोपालचारी द्वारा – सीआर फॉर्मुला बोलणी अयशस्वी (गांधी – जिन्हा)
  • वेव्हेल योजना – सिमला संमेलन
  • आयएनए – खटला व नौसैनिक विद्रोह
  • कॅबिनेट मिशन योजना – काँग्रेस व लीगकडून योजनेची स्वीकृती.
  • मुस्लिम लीगचा प्रत्यक्ष कृती दिन – १७ ऑगस्ट १९४६
  • संविधान सभेसाठी निवडणूक – अंतरिम सरकार
  • ब्रिटिश पंतप्रधान एटलींची भारत सोडण्याची घोषणा –  २० फेब्रुवारी १९४७

 

Be the first to comment

आपली प्रतिक्रिया नोंदवा