राज्यशास्त्र सराव पेपर 48

मूलभूत अधिकारातील ‘खाजगीपणाचा अधिकार’ कोणत्या कलामांमध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे

भारतीय राज्यघटनेच्या खालीलपैकी कोणत्या कलमात सहा ते चौदा वयोगटातील सर्व मुलांसाठी मोफत व सक्तीच्या शिक्षणासाठी तरतूद केली आहे

कायद्यापुढील समानता हा नियम अनिर्बंध नाही. त्याबाबतीत घटनात्मक आणि अन्य अपवाद आहेत . खालीलपैकी कोणते अनुच्छेद १४ ला अपवाद आहेत ?
अ) भारताचे राष्ट्रपती आणि राज्यपाल यांना काही विशेष हाक आहेत
ब) संसद सदस्य आणि राज्याच्या विधिमंडळाचे सदस्य यांच्याविरुद्ध त्यांनी अथवा राज्य विधिमंडळात केलेल्या भाषणाबद्दल कोणत्याही न्यायालयात खटला चालविता येत नाही
क) परदेशी दूत आणि राजनीती तज्ञ यांना फौजदारी दाव्याबाबत विशेष हक्क नाहीत तर केवळ दिवाणी दाव्याबत आहेत
ड) अनुच्छेद ३१-C हा अनुच्छेद १४ ला अपवाद आहे

खालीलपैकी कोणता हक्क हा भारतीय संविधानाच्या मूलभूत हक्कात नाही

खालीलपैकी कोणत्या तरतुदी द्वारे न्यायालयीन हस्तक्षेपाच्या माध्यमातून मूलभूत अधिकारांच्या संरक्षणासाठी हमी मिळते

भारताच्या राज्यघटनेच्या _____भागात नागरिकांच्या मूलभूत हक्काविषयी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत

कोणत्या घटनादुरुस्ती अन्वये ६ ते १४ वयोगटातील बालकांसाठी मोफत व सक्तीचे प्राथमिक शिक्षण हा मूलभूत हक्क मानला आहे

भारताशिवाय अन्य कोणत्या लोकशाही राष्ट्रांच्या राज्यघटनेमध्ये नागरिकांच्या मूलभूत कर्तव्यांची यादी समाविष्ट केली आहे

कोणत्या घटनादुरुस्तीद्वारे मूलभूत कर्तव्यांचा भारतीय राज्यघटनेत समावेश करण्यात आला ?

भारतीय राज्यघटनेमध्ये आंतरराष्ट्रीय शांतता आणि सुरक्षा यांचा समावेश पुढीलपैकी कशात केलेला आहे

राज्यासाठीच्या मार्गदर्शक तत्वांच्या संदर्भात पुढीलपैकी कोणते / ती विधान / ने योग्य आहे / त ते लिहा
अ) देशात सामाजिक – आर्थिक लोकशाही प्रस्थापित करण्यासाठीची तत्वे यात आहेत
ब) या भागात समाविष्ट असलेली तत्वे हि न्यायप्रविष्ट नाहीत
वरीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे

योग्य कथन ओळखा
अ) ४२ व्या घटनादुरुस्तीद्वारे संविधानामध्ये मूलभूत कर्तव्ये समाविष्ट करण्यात आली
ब) ८६ व्या घटनादुरुस्तीद्वारे संविधानामध्ये ११ वे कर्तव्ये (K) समाविष्ट करण्यात आले

मूलभूत कर्तव्यांचा संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या
अ) मूलभूत कर्तव्ये मूळ राज्यघटनेत समाविष्ट नव्हती
ब) १९७६ मध्ये ४२ व्या घटनादुरुस्तीद्वारे दहा मूलभूत कर्तव्ये भारतीय राज्यघटनेत समाविष्ट करण्यात आली
क) सहा ते चौदा वयोगटातील मुलांना शिक्षणाच्या संधींबाबतचे अकरावे कर्तव्य ८६ व्या घटनादुरुस्तीने २००२ साली समाविष्ट करण्यात आले
वरीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे

भारतीय राज्यघटनेचे कलम ४० हे कशाशी संबंधित आहे

खालील विधाने लक्षात घ्या
अ) स्वर्ण सिंह समितीच्या शिफारशीनुसार मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश संविधानात करण्यात आला
ब) मूलभूत कर्तव्ये फक्त भारतीय नागरिकांनाच लागू आहेत
क) केशवानंद भारती केस मूलभूत कर्तव्यांशी संबंधित आहे
वरीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे

योग्य कथन ओळखा
अ) डॉ.आंबेडकर यांनी संविधानाच्या भाग ३ चा उल्लेख ‘सर्वात टीकात्मक भाग’ असा केला आहे
ब) तामिळनाडू मध्ये एकूण आरक्षण कोटा ६९% आहे

राज्यनितीच्या मार्गदर्शक तत्वांच्या संदर्भात कोणते गुणवैशिष्टये गैरलागू ठरते

भारतीय संविधानात १० मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश केव्हा करण्यात आला

भारतीय राज्यघटनेच्या कोणत्या भागात मार्गदर्शक तत्वांचा समावेश करण्यात आला आहे

भारतीय राज्यघटनेचे कलम ५१ अ कशा संबंधी आहे

कोणत्या घटना दुरुस्तीनुसार मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश भारतीय राज्यघटनेत करण्यात आला ?

खालीलपैकी कोणते उद्दिष्ठे राज्यांच्या मार्गदर्शक तत्वांमध्ये समाविष्ट नाही

संसदेने पक्षांतरबंदी कायदा कोणत्या घटनादुरुस्ती काद्यानुसार संमत केला आहे ?

राष्ट्रीय न्यायिक नियुक्ती आयोग सर्वोच्च न्यायालयाने अवैध ठरवल्यामुळे कोणती घटनादुरुस्ती घटनाबाह्य झाली आहे ?

खालीलपैकी कोणत्या बाबींमध्ये राज्यघटनेत दुरुस्ती करणे किमान निम्यांपेक्षा कमी नसलेल्या विधानसभेच्या मान्यतेने शक्य होते
अ) राष्ट्रपतींची निवडणूक
ब) घटक राज्याचे संसदेतील प्रतिनिधित्व
क) संविधानाच्या ७ व्या परिशिष्टातील सूची
ड) राज्याची विधान परिषद रद्द करणे

भारतीय घटनेतील १२० वि दुरुस्ती विधेयक कोणत्या क्षेत्राची संबंधित आहे ?

खालील विधाने लक्षात घ्या :
अ) केंद्रीय कार्यकारीची सर्व सत्ता भारताच्या राष्ट्रपतींच्या ठिकाणी विहित आहे
ब) भारताच्या राष्ट्रपतीला पंतप्रधान व मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्याची गरज नाही
क) भारताच्या राष्ट्रपतीला लोकसभागृहाचे विसर्जन करण्याचा अधिकार आहे
भारताच्या राष्ट्रपतींच्या संदर्भात वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत

भारताचा प्रथम नागरिक कोण असतो

भारतात राष्ट्रपतींच्या निवडणुकीत मतदार कोण असतात

कॅबिनेट ह्या संज्ञेचा राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमामध्ये उल्लेख केलेला आढळतो

खालील विधाने विचारात घ्या
अ) ४२ व्या घटनादुरुस्तीनंतर मंत्रिमंडळाचा सल्ला राष्ट्रपतींवर बंधनकारक करण्यात आलेला आहे, परंतु अशी तरतूद राज्यपालाबाबत करण्यात आलेली नाही
ब) मंत्र्यांनी राज्यपालास काही सल्ला दिला होता असल्यास कोणता, या कोणत्याही न्यायालयात चौकशी करता येणार नाही

राष्ट्रपती आणि पंतप्रधान ह्यांच्यातील संबंध भारतीय संविधानातील खालीलपैकी कोणत्या कलमांनी विस्तृतपणे अधिराजीत होतात
अ)कलम ७३ ब) कलम ७४ क) कलम ७६ ड) कलम ७८

राष्ट्रपतींकडून पंत्रप्रधानाची निवड खालीलपैकी कोणत्या निकषांवर केली जाते
अ) ती व्यक्ती लोकसभेतील बहुमत्कारी पक्षाची नेता असावी
ब) ती व्यक्ती राष्ट्रपतींच्या मर्जीतील असावी
क) ती व्यक्ती लोकसभेतील बहुमताचा विश्वास प्राप्त करू शकणारी असावी
ड) संबंधित व्यक्तीच्या पक्षाला लोकसभा किंवा राज्यसभेत बहुमत असले पाहिजे

पंतप्रधान डॉ मनमोहन सिंग हा अन्य कोणत्याही मंत्र्याकडे देण्यात न आलेल्या अशा काही विभाग /खात्याचेही प्रमुख आहेत ते विभाग/ खाती म्हणजे
अ) कार्मिक , सार्वजनिक तक्रारी व पेन्शन ब) नियोजन मंत्रालय
क) अणुऊर्जा विभाग ड) अवकाश विज्ञान ]
कोणते बरोबर आहे

भारतात केंद्रीय कॅबिनेटच्या अध्यक्ष कोण असतो

पंतप्रधानांच्या निर्देशावरून जर एखादा केंद्रीयमंत्री राजीनामा देत नसेल तर

भारतीय संविधानाच्या कोणत्या अनुच्छेदानुसार मंत्री परिषद लोकसभेला उत्तरदायी असते

भारतीय आंतरराष्ट्रीय करार अंमलात आणण्यासाठी संपूर्ण भारतासंदर्भात किंवा भारतातील काही भागात कायदे तयार करू शकते

____या विधेयकास संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाने विशेष बहुमताने संमत करणे बंधनकारक असते

खालील विधाने लक्षात घ्या
अ) राज्यसभेत मांडलेले परंतु लोकसभेत न मांडले गेलेले विधेयक , लोकसभा भंग झाल्यास निष्कासित होत नाही
ब) लोकसभेने पारित केलेले परंतु राज्यसभेत न मांडले गेलेले विधेयक लोकसभा भंग झाल्यास निष्कासित होते
क) मागील सरकाची बाकी राहिलेली सर्व विधेयक पारित करणे नवीन सरकारला अनिवार्य आहे
वरीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे

खालील विधाने पहा :
अ) राष्ट्रपतींच्या पूर्वसंमतीशिवाय धन विधेयक संसदेत मांडले जात नाही
ब) केंद्र व राज्य सरकारांमधील करांचे वितरण करण्यासाठी पंतप्रधानांकडून वित्त आयोगाची नेमणूक केली जाते
वरीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे

राष्ट्रपती लोकसभेकरिता कोणत्या समाजाच्या दोन सदस्यांची नेमणूक करतात ?

जेव्हा _____अविश्वास ठराव संमत होतो तेव्हा मंत्रिपरिषद बरखास्त होते

भारताच्या राष्ट्रपतींकडून राज्यसभेवर किती सदस्यांची नियुक्ती केली जाऊ शकते

खालीलपैकी कोणत्या निवडणुकांचे संचालन भारताच्या निवडणूक आयोगाकडून केले जाते नाही

धनविषेयक ___-प्रस्तुत केले जाते

वित्त विधेयक लोकसभेत मांडण्यासाठी कोणाची शिफारस आवश्यक असते

राष्ट्रपतींकडून लोकसभेतमध्ये ____-अँग्लो इंडियन सदस्य नेमले जातात

देशातील कायद्यांची निर्मिती करणारी सर्वोच्च संस्था म्हणजे ___होय

महाराष्ट्रातून लोकसभा व राज्यसभेवर निर्वाचित होंणाऱ्या सदस्यांची एकूण सदस्य संख्या ____आहे